ჩიხში გალეული ცხოვრება თუ ხიდი მარადისობაზე

,,საერთოდ, რა იგულისხმება „რეალობაში“? ეს არის რაღაც ძალიან არამყარი, ცვალებადი და წერტილოვანი „ახლა“, რომლის პოვნაც შესაძლებელია ნებისმიერ ადგილას – მტვრიან გზაზე, ქუჩაში, გაზეთის სტრიქონში, მზეზე გაშლილ ნარცისში.” ….

,,ზოგჯერ რეალობა ისეთ ფორმებში ბინადრობს, რომლებიც ჩვენი აღქმისათვის ძალიან შორსაა. მაგრამ ყველაფერი, რასაც კი რეალობის ხელი შეეხება, საკუთარ, მუდმივ ადგილს პოულობს ცისქვეშეთში. ეს ის არაა, რაც დღესთან ერთად იწურება და ქრება, ეს ისაა, რაც რჩება წარსული დროისაგან, ჩვენი სიყვარულისა და სიძულვილისაგან”. ….

,,მწერლის ვალია დაიჭიროს სინამდვილის მომენტები, თავი მოუყაროს და სხვა ადამიანებს გადასცეს”….

ვირჯინია ვულფის (,,საკუთარი ოთახი”) ეს სიტყვები გამახსენდა ამოს ოზის ,,ჩემო მიხაელ” რომ დავამთავრე..  საოცარი რეალიზმითაა სავსე მთელი წიგნი.. მიხაელის და ხანას ცხოვრების თითოეული მომენტი ისე ახლოს მოდის კითხვისას, თითქოს საკუთარი თვალებით ვხედავდი, თვითონ განვიცდიდი მათ გრძნობებს..  მკითხველი უხილავად მყოფობს არა მხოლოდ მათთან, არამედ მათშიც, მათ სულში, ფიქრებსა და ემოციებში აღწევს.. თითქოს მწერალმა ჩვეულებრივი რუტინული, არაფრისმთქმელი ცხოვრების მომენტები აკინძა და სხვა აზრი, სხვა მნიშვნელობა მისცა…

ნაწარმოების შესავალში მწერალი ამბობს, რომ ,,ჩემო მიხაელ” თითქმის იძულებით დაიწერა, ხანას სახებამ ისე შეიპყრო, რომ მისი ენით ამეტყველდა და მის სიზმრებს ხედავდა. ავტორი თურმე ფიქრობდა, ერთ მუჭა მგრძნობიარე მკითხველს თუ შემოიკრებდა რომანი, რომელშიც არც სიუჟეტია, არც გმირები არიან მთლად გმირები.. არაფერი ხდება.. ისეთი არაფერი… მხატვრული ხერხებიც მინიმალურია.. წერის სტილი მარტივი, სადა..ჩვეულებრივი.. მაგრამ ამის საპირისპიროდ წიგნი ბესტსელერი გახდა.. ვირჯინია ვულფის არ იყოს,  ავტორმა მოახერხა  ერთად აკინძული რეალობის მომენტები მკითხველამდე მოეტანა.

ცალკე მინდა გამოვყო წიგნში არცთუ ისე იშვიათად გაბნეული, უმარტივესი, ერთ ან ორსიტყვიანი წინადადებები. უბრლოდ სიტყვები და მათ ბოლოს დასმული წერტილები მრავლისმთქმელი, ღრმა და დამაფიქრებელია.. არცერთ მწერალთან შემხვედრია მსგავსი წინადადებები – ,,ვარსკვლავი.”,,პირველი სიტყვები.” ,,თვლემა.” ,,შერჩილვა.”,,თითი მხარზე.”. ,,უტყვი დინება.”,,ფიჭვი და ქარი.”,,შედნობა.”,,მოძრაობა და ჩრდილი.”,,სასიკვდილო შერწყმა.”

გამაოცა ქალის სახის მამაკაცი მწერლის მიერ ასე ვირტუოზულად შექმნამ.. ხანა საოცრად ნამდვილია.. ეს  წიგნი იმ ქალის დღიურს წარმოადგენს, რომელიც ლექსებს არ წერს, თუმცა, სულით პოეტია, ლიტერატორია.. ხანა გრინბაუმ – გონენი – ქალი, რომელზეც ფიქრები, წარმოსახვები, აზრები ბატონობენ.. საკუთარი სულის ფანჯრიდან უმზერს რეალობას და სხვა აღქმით ხედავს. ის რეალურია, არსებობს, თანაცხოვრობს მეუღლესთან, შვილთან, გარესამყაროსთან.. თუმცა, ის ფანჯარა, რომლის დაორთქლილ მინას აკვრია და იმზირება, მისი შინაგანი და გარემომცველი სამყაროს გამყოფია.  ხანა გონენმა დამაფიქრა  ისეთ ადამიანებზე, რომლებიც სიტყვებს, ფიქრებს ვერ აღწევენ თავს.. რომლებიც შინაგან ხმას ვერ ახშობენ, ეფიქრებათ, ეწერებათ, მათ შიგნით არსებული ფერები გარეთ გამოღწევას, ხორჩშესხმას ცდილობენ, ან მათი სულიდან მელოდია ლამობს გადმოიღვრეს.. თუმცა, სხვადასხვა მიზეზის გამო, ვერ წერენ, ვერ ხატავენ.. ვერ ქმნიან…  ცდილობენ სიტყვები, ფერები, შემოქმედება მოკლან, ჩაახშონ შინაგანი ხმა და რეალობას არ მოწყდნენ…ისინი სინამდვილეს სხვა ფერებში ხედავენ.. მიწას, არსებულ რეალობას ეჯაჭვებიან თითქოს, მაგრამ მათი არსება მაინც სხვას მიელტვის.. სხვა განზომილებას ესწრაფვის… მართალია არ ქმნიან, მაგრამ შინაგან არსებაში მიძინებულ შემოქმედებას ატარებენ… ასეთ ადამიანებს ვერ უგებენ.. ან ისინი ვერ უგებენ სხვებს.. ისინი ხომ ყველაფერს სხვა სპექტრში ხვევენ და უჭირთ საკუთარი თავების რეალობის ჩარჩოებში ჩატევა..

ხანას საპირისპიროდ, მწერალი გვიხატავს მიხაელ გონენს..  გეოლოგს, შემდგომ უკვე გეოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორს, რომელსაც თავისი ცხოვრება დაუკავშირა ხანამ. მიხაელი კარგი ადამიანია, მშვიდი, მშრომელი, მუყაითი, მომთმენი, ჭკვიანი, პატიოსანი, მოზომილი, თანამგრძნობი, მეოჯახე, ოპტიმისტი, მოკრძალებული, გაწონასწორებული… თუმცა… ის სულ სხვაა.. სხვანაირად აღიქვამს სამყაროს.. მწერალი ერთგან საოცრად კარგად ხნის ამას  – ,,ადამიანთა უმრავლესობა რაღაცისთვის არ ცხოვრობს, ცხოვრობს და მორჩა.” მიხაელიც ასეთია, როგორც ხანა ამბობს, მჩატეა და ლაღი, ზედაპირული.. ხანას უნდოდა მასზე ძლიერ კაცს გაჰყოლოდა ცოლად, თუმცა, მიხაელი არ იყო ძლიერი. ხანას უნდა ერთხელ მაინც ენახა ეს კაცი აღშფოთებული, განრისხებული, გაცოფებული.. ხანას გული წყდება მათ ურთიერთობაზე ,,თითქოს მხოლოდ ფიქრი ვიყო მის გულში. რა იმედი უნდა ჰქონდეს მავანს, იმაზე მეტი იყოს, ვიდრე ფიქრი სხვის გულში. მე ნამდვილი ვარ მიხაელ. ოდენ ფიქრი როდი ვარ შენს გულში”. მიხაელი ხანას გამო ყველაფერს ითმენს,  ყველაფერში ცდილობს დაეხმაროს, გაუგოს, მისი საქმე იტვირთოს, თუმცა, შორსაა მისი შინაგანი სამყაროსგან, ვერ ხედავს მის სულს… არ ესმის მისი … სულ ახლოსაა მასთან, მაგრამ მაინც შორსაა.. მას არ შეუძლია ხანას ოცნებები აუხდინოს.. ხანა წერს და მიმართავს მიხაელს ,,ისე დავიხოცებით შენ და მე, მიხაელ, რომ ერთხელაც არ შევეხებით ერთმანეთს. შეხება. გადახლართვა. შენ ეს არ გესმის. ჩაკარგვა ერთი მეორეში. შედნობა. შერჩილვა. შეზრდა შინაგანი.”

წიგნს ვკითხულობდი და სანამ ბოლომდე ჩავიდოდი, რაღაცნაირად მეშინოდა ხანას იმედი არ გაეცრუებინა ჩემთვის…

ასეთი გაუცხოებული ურთიერთობის, უკმაყოფილო ქორწინების შედეგი ხანდახან სხვაა, ზოგჯერ საბედისწერო შეცდომაც.. მაგრამ ეს ქალი უძლიერესია, მართლაც განსხვავდება სხვა ქალი პერსონაჟებისგან. ,,ის არჩევს იცხოვროს მარადიული ცხოვრებით სხეულს მიღმა, ხორციელ შეზღუდვებს მიღმა, დროისა და ადგილის მიღმა”

წიგნს  თან ერთვის თანამედროვე ისრაელელი მწერლის ცრუია შალევის ძალიან საინტერესო ბოლოთქმა. ის ხანაზე წერს ,,ის უდავოდ ერთერთ უმამაცეს ქალთაგანია ებრაულ ლიტერატურაში, მიუხედავად იმისა, რომ ყოფით ცხოვრებაში ბევრს არ იღწვის, არც დიდ საქმეებს ეწევა და არც ფარულად მოქმედებს, მხოლოდ ფანჯარაში იმზირება, ჭურჭელს ალაგებს სამზარეულოში, როგორც გოგონა თოჯინების სახლში, დროდადრო უანგარიშო საყიდლებს აწყობს ან ჩაის ეტლს დაატარებს თავის მოკრძალებულ ბინაში, მჭკნობარე იერუსალიმურ უბანში. შეუპოვრად ეშურება შეურიგდეს თავისი ცხოვრების სინამდვილეს, თუმცა, აგრეთვე – ამ რეალობის შეცვლის ყოველგვარი მცდელობის აბსოლუტური დათმობით. … ქალი, რომელიც სრული ცნობიერებით ბედავს, ჩიხში გალიოს თავისი ცხოვრება….

ზოგჯერ ხდება, რომ წიგნს უცებ კითხულობ, მაგრამ მერე დიდხანს გაგყვება ფიქრი მასზე, ესეც ის შემთხვევაა. ერთი ამოსუნთქვით შემომეკითხა, მაგრამ წიგნისგან მიღებულ ემოციისგან და შთაბეჭდილებებისგან ალბათ კარგახანს ვერ გავთავისუფლდები. წიგნმა დამაფიქრა ქორწინებაზე. ყველა ადამიანი განსხვავებული, ინდივიდუალურია, თუმცა, თუ ადამიანებს ზოგადი ხედვა, ძირეული ღირებულებები და მთავარი მისწრაფებები საერთო არ აქვთ, ისინი ვერ ერთდებიან.. არ ხდება ,,შინაგანი შეზრდა”, ,,შეხება”.. სულის ძაფებით შეერთება…. ცოლ-ქმარი ცხოვრობს ერთად, ზოგჯერ წლებს გალევენ თანაცხოვრებით, თუმცა, უცხონი რჩებიან ერთურთისთვის…მაგრამ რატომ ირჩევენ ერთმანეთს?! ერთგან მიხაელი ხანას ეკითხება – ,,ხანა, როგორ მოხდა, რომ სწორედ მე გამომარჩიე ყველა შენით დაინტერესებულ მამაკაცთაგან რომლებსაც შეხვედრილხარ?” … ეს არჩევანი ყველაზე მნიშვნელოვანია… საბედისწერო….
,,ჩემო მიხაელ”- ის წაკითხვამდე ცოტა ხნით ადრე რიჩარდ ბახის ,,ხიდი მარადისობაზე” წავიკითხე. თითქოს ამ წიგნში ასახული ბანალური ცხოვრების სრული  ანტიპოდია. იმ წიგნის პერსონაჟები, რიჩარდი და ლესლი ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული ინდივიდები არიან, სხვადასხვა მისწრაფებებით, ხასიათის შტრიხებით, გემოვნებით, გატაცებებით, პროფესიით, თუმცა მათ აქვთ მთავარი – სულიერი სიახლოვე, რასაც ნამდვილად შეუძლია სამუდამოდ შეაერთოს.. რიჩარდ ბახი ამბობს კიდეც ,,მარტოობის საპირისპირო ერთად ცხოვრება კი არა სულიერი სიახლოვეაო” და ,,ორ ადამიანს მოწყენილობა ეუფლება არ მაშინ, როცა ფიზიკურად არ არიან ერთად, არამედ, მაშინ როცა მენტალურად და სულიერად არიან ერთმანეთისგან შორს”. 
რიჩარდი და ლესლი ახერხებენ ცხოვრების ამოცანის ამოხსნას, გაუგონ ერთურთს…

,,სხვადასხვანაირები ვართ, მაგრამ ერთნაირებიც, შენ ფიქრობდი, რომ არაფერი გექნებოდა სათქმელი ქალისთვის, რომელიც არ დაფრინავს თვითფრინავით. მე ვერ წარმომედგინა თავი იმ მამაკაცის გვერდით, რომელსაც არ უყვარს მუსიკა. იქნებ უფრო მნიშვნელოვანია რა მსგავსება, არამედ ცნობისწადილი? რადგან სხვადასხვანაირები ვართ, ჩვენ ერთმანეთის სამყაროს გაცნობის სიხარული გველოდება, შესაძლებლობა ვაჩუქოთ ერთმანეთს ჩვენი გატაცებები და აღმოჩენები. შენ ისწავლი მუსიკას, მე – ფრენას. და ეს მხოლოდ დასაწყისია. მგონია, რომ ასე უსასრულოდ შეიძლება გაგრძელდეს” …

 

Advertisements

ღრუბლებზე მაღლა …ნაქალაქარი ხიხათა

IMG_20160813_191824ძველი სკანდინავიური გამოთქმის თანახმად, არავინ ბრუნდება მოგზაურობიდან ისეთი, როგორიც იყო ადრეო… მართლაც, მოგზაურობა სულს ამდიდრებს, თვალსაწიერს აფართოებს.. თან რა შეედრება მოგზაურობას იქ, სადაც შენი წინაპრების ნაკვალევია.. მთებში,  ღრუბლებზე მაღლა და მზესთან ახლოს,  მიუდგომელ, ციცაბო ქარაფებზე ჩვენი წინაპრები ღვთის სადიდებლად ტაძრებს აგებდნენ, სამშობლოს, მიწის თითო გოჯის დასაცავად კი ციხესიმაგრეებს აშენებდნენ…წარსული დიდების ამაყი ნაშთები დღესაც დგანან და  უნდათ იმ დიდებაზე გვესაუბრებიან რაც იყო..

როგორ  ვოცნებობდი მენახა ხიხანის ციხე.. აჭარის მთებში, ღრუბლებზე მაღლა მდებარე  აჭარის ერთერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. ჩემს ინტერესს  უფრო აცხოველებდა ის, რომ ეს მთა და ციხე-ქალაქი ჩემს  წინაპრებს აბუსერიძეებს ეკუთვნოდა.. იქ, მთაზე აღმართულ  წმ. გიორგის ტაძარში წმ. ტბელ აბუსერიძე ლოცულობდა…PANO_20160813_191207

უკვე მერამდენეჯერ დავრწმუნდი, რომ რაც მთელი გულით გინდა, რაც არ უნდა დაბრკოლებები შეგხვდეს, მაინც გამოგივა.. მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე მეგობარმა წამოსვლა ვეღარ შეძლო, ორმა გადავწყვიტეთ აღარ გადაგვედო და წავსულიყავით სალაშქროდ. მასპინძლობას და მეგზურობას ჩვენი უსაყვარლესი, მეგობარი გაგვიწევდა, რომელიც სხალთაში ცხოვრობს. სამოგზაუროდ შაბათს დილით გავეშურეთ. გზაში ათასი დაბრკოლება შეგვხვდა, სამარშრუტო ტაქსში, რომელსაც სხალთამდე უნდა მივეყვანეთ, ადგილი არ იყო და ლამის დაბრუნება მოგვიწია, რადგან სოფლის სამარშრუტო იყო  გზადაგზა თითქმის ყველა მგზავრს საქმე გამოუჩნდა, მძღოლი სულ აჩერებდა და მარშრუტს ცვლიდა. გვეგონა ვეღარ ავაღწევდით. ქედაში უკვე წვიმდა, გული დაგვწყდა, ასეთ ამინდში როგორ ავიდოდით ხიხანზე, თან გზაში შევიტყვეთ, რომ მძღოლსაც აღარ ეცალა და ვერ წაგვიყვანდა  სხალთიდან ხიხანისკენ. მაინც გვეიმედებოდა, ჩვენი მარიამი რამეს მოახერხებდა. ჩვენდა სასიხარულოდ ხულოში მზიანი ამინდი დაგვხვდა. სხალთის ცენტრიდან მარიამის სახლამდე  ერთი კილომეტრი ფეხით გავიარეთ. მარიამმა უგემრიელესი აჭარული კერძებით დაგვაპურა და გვახარა –  ბაკომდე  ერთი კეთილი კაცი გაგვიყოლებდა, მერე კი მისი სიძე დაგვხვდებოდა, რომელიც ხიხანის მთის ძირამდე მანქანით მიგვიყვანდა. გოგოები მარტო ხომ არ წახვალთო და მისი მეზობელიც გამოგვყვა. ასე დაიწყო ჩვენი მოგზაურობა ზღაპარში

სხალთის ცენტრიდან გზა სხალთისწყლის ულამაზეს ხეობას მიუყვებოდა … (ეს გზა სოფელ ბაკიბაკომდე 18 კილომეტრამდეა) ამ ხეობაში არაერთხელ ვყოფილვარ, მაგრამ ახლა საოცარი, სხვანაირი მოლოდინით სავსე შევყურებდი მთებზე შეფენილ წიწვოვან ტყეებს, მდინარეს და უჩვეულოდ მიხაროდა… გზად შეგვხვდა რამდენიმე სოფელი – წაბლანა, კვატია, ვერნები, რაქვთა, ხიხაძირი, სკვანა, თხილვანა და როგორც იქნა გამოჩნდა ფირნიში, რომელიც ბაკიბაკოსა და ხიხანის ციხისკენ მიმავალი გზის გასაყარზე იყო. იგი გვამცნობდა, რომ ხიხანის ციხემდე 5 კილომეტრი გვაშორებდა. ძია ჯემალს დროებით დავემშვიდობეთ. მან გვითხრა საღამოს დაბნელებამდე ჩამოვსულიყავით, მოგვაკითხავდა. (ამ კეთილმა კაცმა მხოლოდ საწვავის ფასი

IMG_20160813_160406

გამოგვართვა). აქ გავიცანით მარიამის სიძე, ბაკიბაკოელი ჯემალი. სწორედ მან დაგვახვედრა ყოვლისშემძლე ,,ნივა” რომელიც ხიხანის მთის ძირას, ზუსტად საცალფეხო ბილიკამდე მიგვიყვანდა.

გზა საოცრად ცუდი იყო, ისე ვიწრო, რომ ნივა ძლივს ეტეოდა. გზაზე შეფენილი ხეთა ტოტები ზოგჯერ მინებს ეხეთქებოდა. უსწორმასწორო, ქვა-ღორღიანი, ღრმულებიანი და ამობურცული გზა გველივით მიიკლაკნებოდა, წიწვოვან დაბურულ ტყეს მიუყვებოდა, შიგადაშიგ პატარპატარა მდინარეების გადალახვაც

გვიწევდა, აღმართს დაღმართი ცვლიდა, ჩვენი ნივა კი გაუჩერებლად და დაუბრკოლებლად წინ მიიწევდა. გზას ექსტრემალურობას ცოტა ის უკარგავდა, რომ ხრამებს და ხევებს არ მიუყვებოდა და მანქანის სადმე გადაჩეხვის რისკი არ იყო.

საკმაო მანძილის გავლის შემდეგ წინ საოცარი ხედი გადაგვეშალა,
ყველა მხიდან შემორტყმული მთების შუაში, ციცაბოკალთებიან მთაზე ხიხანის ციხის ნანგრევებს მოვკარით თვალი, ძლივს რომ მოჩანდა… გული თანდათან გამალებით მიცემდა. მალე ხიხანის მთის ძირას მივედით, სადაც მანქანით გზის გაგრძელებდა შეუძლებელი იყო და მთის კალთებს IMG_20160813_163634საცალფეხო ბოლიკით უნდა ავყოლოდით. ამ ადგილიდან  ბაგირით  სამშენებლო და სხვა მასალებს ეზიდებიან ციხის რეკონსტრუქციისთვის… ფირნიშის თანახმად, ციხეს 800 მეტრი გვაშორებდა, თუმცა, ადგილობრივების თქმით, უფრო მეტი იყო ბილიკის სიგრძე.

შევუყევით საცალფეხო ბილიკს, რომელსაც ხიხანის ციხესთან უნდა მივეყვანეთ. გზადაგზა უცხოელი ტურისტები სიხარულით გვხვდებოდნენ და ქართულად თბილად გვესალმებოდნენ. გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, საკმაოდ ექსტრემალურ ბილიკს მოველოდი, მაგრამ ასეთი არ იყო. ალბათ შეფასება ინდივიდუალურია. სიფრთხილე კია საჭირო, მაგრამ საშიში ნამდვილად არ არის და ვისაც ფეხით სიარული და გზების სირთულე ხიბლავს, ნამდვილად არ გაუჭირდება მისი დაძლევა. გზადაგზა საინტერესო ადგილებზე სურათებს ვიღებდით, პეიზაჟების ცქერით ვტკბებოდით და წინ მივიწევდით. თანდათან ნისლი წვებოდა და თვალწარმტაც ხედებს შლიდა. ჩვენმა მეგზურმა გვამცნო, შეიძლება გაწვიმებულიყო, აქ ეს ჩვეულებრივი ამბავიაო.

IMG_20160813_174532ხიხანის ციხის მისადგომებთან ჯერ ნანგრევი შემოგვეგება, რომელიც  მიწის დიდ მასაში ჩაფლულიყო. მასზე პატარა სარკმელი შევნიშნეთ,  ალბათ, ადრე ეს საგუშაგოს  წარმოადგენდა. პირველი კოშკის ხილვამ მთელი გზა დაგვავიწყა. ამ კოშკის რეაბილიტაცია მოახდინა აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტომ და აღდგენილია პირვანდელი სახით. სამსართულიანი კოშკის სართულები ერთმანეთს ხის კიბეებით უკავშირდება და სულ ზემოდან ხიხანის ციხის მთელი კომპლექსი ჩანს… ნისლს ერთიანად თეთრ, მისტიურ საბურველში გაეხვია მიდამო და კომპლექსის  იქით აღარაფერი ჩანდა, კოშკებსაც კი ნისლი სანახევროდ მოსავდა. გალავანს დავეყრდენი და ნათლად მახსოვს ემოციისგან ისე ავივსე,  დროისა და სივრცის შეგრძნება საერთოდ დავკარგე..

ისტორიული ფაქტები, გადმოცებები და ლეგენდები თითქოს წამებში გაცოცხლდა.. სიამაყის, სევდისა და უსუსურობის განცდა ერთიანად დამეუფლა. ეს ბეჭებშემუსვრილი, მაგრამ ამაყი კედლები იდგნენ, იდგნენ და დიად წარსულზე  სევდით მდუმარებდნენ, ამავდროულად ამ სიჩუმით მეტყველებდნენ…IMG_20160813_193050

ლეგენდის მიხედვით, ხიხანის ციხე თავდაპირველად თითქოს ორ კლდეს შორის ყოფილა აგებული და მასზე საქარავნე გზა გადიოდა. საუკუნეების განმავლობაში კლდეები ნგრევის შედეგად ერთმანეთში არეულა და ასე ჩამოყალიბებულა არსიანის ქედი. აშენების დროისთვის ციხე-ქალაქს ,,ხიხათა” რქმევია.

,,მატიანე ქართლისაის” მიხედვით, ჯერ კიდევ XI საუკუნის შუა ხანებში ხიხათა ციხის მფლობელად იხსენიება აბუსერ I. აფხაზთა და ქართველთა მეფის ბაგრატ IV-ის გამეფებისას ბიზანტიელნი მოდგომიან ტაო-კლარჯეთს. ზედიზედ ნებდებოდნენ მესხნი აზნაურნი და ერისთავნი ბერძენთა პარკიმანოზს. მხოლოდ ეპისკოპოსებმა  საბა მტბევარმა და ეზრა ანჩელმა და ერისთავმა აბუსერისძე ივანემ ,,ქმნეს დიდი ერთგულება ბაგრატ აფხაზთა მეფისათვის”,  და ,,ვერა წარუღეს ქვეყანა მტერთა”. ერთგულებისა წილ აბუსერისძეთ ებოძათ ერისთავთ-ერისთავობა კლარჯეთისა და აჭარისა და გამგებლობა ციხეთა: არტანუჯისა, ხიხათა, ციხისჯვარისა და აწყვერისა.IMG_20160813_190235

ხიხანის ციხე სწორედ  ივანე IV ტბელს აუშენებია. ის ერისთავი ყოფილა, ,,აბუსერი” მისი  მეტსახელი იყო, რაც არაბულად ,,მამაც მამას” ნიშნავდა. ამიტომაც მისი შთამომავლობა შემდგომ აბუსერისძეებად იწოდებოდა.  XI – XIII საუკუნეებში ხიხანი ერისთავთ-ერისთავების სარეზიდენციო ციხე-ქალაქს წარმოადგენდა. იგი მეტად მნიშვნელოვან სტრატეგიულ ადგილას მდებარეობდა და ქართველ დიდებულთა განსაკუთრებულ თავშესაფრად  ითვლებოდა.

გადმოცემის მიხედვით, ციხე ვანის, იგივე იასაღის ქვით აუგიათ. პირველად კალატოზებს ხარ-კამეჩით დაუწყიათ სამშენებლო მასალების აზიდავა კლდეზე, მაგრამ შემდგომ სამეფო ჯარი ჩაუყენებიათ რამდენიმე კილომეტრის სიგრძეზე, ასე ხელიდან ხელში გადაცემით აუზიდიათ ქვები კლდის თავზე.

XIII საუკუნის დასაწყისში, ხიხათის ერისთავთ-ერისთავის ივანეს შვილს,  წმ. ტბელ აბუსერიძეს აქ აუგია წმ. გიორგის ეკლესია. ეკლესიის აგების შესახებ საინტერესო წერილობითი ცნობების ავტორი თავად წმ. ტბელია. ,,მამულისა ჩვენისა კაცთა, წესისაებრ, დიდი ჭირი ნახეს, გარნა ბაკოელთა მეტისმეტად დიდი მოიჭირვეს”. მშენებლობის ინიციატორებიც სწორედ ბაკოელები ყოფილან ,,ვაზირობითა და შემოხვეწითა ხელვყავ ეკლესიისა მრავლითა სახელობითა აღშენება”. დარბაზული ტიპის ეკლესია აუგია კალატოზ ბოლოკ-ბასილს. დღეს მხოლოდ საძირკველი და კედლების მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი.

ხიხანის ციხეს მომდევნო საუკუნეებშიც არ დაუკარგავს თავისი მნიშვნელობა. 1815 წელს აქ გმირულად დაასრულა თავისი სიცოცლე სელიმ – ბეგ ხიმშიაშვილმა. 400 კაცით გამაგრდა მიუწვდომელ ციხეში და 15000 კაცისგან შემდგარმა მუჰამედ ფაშას ჯარმა 2 თვის განმავლობაში ციხეს ვერაფერი დააკლო. ციხე შიგნიდან გატყდა და ასე დაეცა. სელიმ-ბეგ ხიმშიაშვილს თავი მოკვეთეს. სიკვდილის წინ ეს სიტყვები უთქვამს – გურჯისტანი ოსმალოს სამუდამოდ არ შერჩებაო.IMG_20160813_193050

გადმოცემით, ხიხანის ციხეს ბევრი მიწისქვეშა საიდუმლო გზები და გვირაბები ჰქონია. აქაურ სოფლებში ხიხანთან აკავშირებენ თამარ მეფის სახელსაც.. ასევე, ამბობენ აქ მეფეთა განძთსაცავი იყოო.. თამარის საფლავიც შეიძლება აქ იყოსო… სხვა ისტორიული ძეგლების მსგავსად, ამ ციხესაც დაშლა-განადგურება ემუქრებოდა, თუმცა, აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტოს მიერ ხორციელდება ხიხანის ციხის რესტავრაცია.  სარესტავრაციო სამუშაოების პარალელურად წარმოებს არქეოლოგიური გათხრებიც. მკვლევართა მიერ აღმოჩენილია XI საუკუნის სასახლე, უძველესი ბუხარი, 28 ქვევრიანი ღვინის და 43 ქვევრიანი წყლის მარნები. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, „ტკბილს მოიტანდნენ ბარიდან, ჩაასხამდნენ აქა და დადგების ღვინო კეთილი და გემოიანი“.

ჩვენი იქ ყოფნის პერიოდშიც მიმდინარეობდა არქეოლოგიური გათხრები. ზემოთხსენებულ მარნებში აღმოჩენილი ქვევრები  ვერ ვნახეთ, კონსერვირებულია, რათა განადგურებისგან დაიცვან. ვნახეთ ახლადაღმოჩენილი ქვევრების ან სხვა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ასევე ძვლები, რომლებიც ვერ გავარკვიათ ადამიანს ეკუთვნოდა თუ ცხოველს. გათხრებისას სათუთად აცლიდნენ ქვებს მიწას და ბალახებს,  ასუფთავებდნენ და ერთად განალაგებდნენ. ჩვენი თანმხლები გიორგიც შეხალისდა და  მცირე მონაწილეობა მიიღო.IMG_20160813_181312

IMG_20160813_180908

ამ აღმაფრენის ფონზე, ერთადერთ რამეზე მწყდებოდა გული – ნისლი ისე მკვრივად ეკვროდა არეს, რომ გარშემო აღმართული მთები საერთოდ არ ჩანდა. იქაურები გვირჩევდნენ უკან დავბრუნებულიყავით, წვიმას არ მოესწრო, მაგრამ ჩვენ წმ. გიორგის ეკლესიის ნანგრევებში წმ. გიორგის დაუჯდომლის წაკითხვა გვინდოდა. დაუჯდომლის დამთავრების შემდეგ შევნიშნე ნისლებიდან მზემ სულ ოდნავ გამოაჭყიტა, ეს იმის მომასწავებელი იყო, რომ ნისლი გაიფანტებოდა. ფოტოების გადასაღებად ერთმანეთს წარწერებს ვუკეთებდით, უცებ თავი რომ წამოვწიეთ ჩვენს წინ სუნთქვაშემკვრელი მშვენიერება წარმოგვიდგა!  სხვადასხვაფერად აფერადებული ქედების დაკლაკნილი მასივები აღმართულიყო მთელი თავისი სიდიადით.. ნაირფერი ქარაფები ადგილ-ადგილ ჩაჭრილიყო, დაქანებულ კალთებს ნისლი ოდნავ ეხებოდა, მოძრაობდა, ერთი ადგილიდან მეორეზე გადადიოდა, ბამბის ნაყინივით ქულაქულა იფანტებოდა.. მერე ნელინელ ქრებოდა. თითქოს ეს თვალწარმტაცი ქედები ფუნჯით საგულდაგულოდ  იყო გაფერადებული. ერთგან კლდიდან წვრილი ნაკადული ჩანჩქერივით გადმომსკდარიყო, სხვაგან გამოქვებული ჩანდა, შორს მწვანედ აბიბინებული მდელოები მოჩანდა…  ცა… ცა იყო საოცრად ცისფერი… სულ მაღლა მოწმენდილი, ლაჟვარდისფერი, ქვემოთ კი, ჰო, ჩვენს ქვემოთ იყო, თეთრი ღრუბლები მიმოდიოდა. მზის სხივები კი ალაგალაგ ოქროსფრად ეფერებოდა.IMG_20160813_190608

ისე თვალწარმტაცი და საოცარი იყო ეს პანორამა,  დროის შეგრძნება საერთოდ დავკარგეთ. ემოციებს და შთაბეჭდილებებს ვეღარ ვიტევდით, შემოგვაღამდა და დრო იყო წამოვსულიყავით. თანდათან ისევ ნისლით იბურებოდა არემარე. მერე ძლიერი ქარი ამოვარდა და გვეგონა გაწვიმდებოდა.  წამოსვლა არ მინდოდა, იქ ყოფნას არაფერი მერჩივნა, მაგრამ ადგილობრივებმა დაგვაჩქარეს, თავსხმა იცისო და მერე ვეღარ ჩავალთო. საცალფეხო ბილიკებზე უკვე ძალიან ადვილი იყო ჩამოსვლა. ადრენალინი რომ შეგვეგრძნო კიდეც მოვრბოდით, ხრამის თავზე, ფერდობზე წაქცეულ უზარმაზარ ხეზეც დავდექით სურათების გადასაღებად. ,,ნივამდე” რომ ჩამოვაღწიეთ უკვე საგრძნობლად ბნელოდა, ნისლი ჩამოწოლილიყო. მანქანა დაეშვა  დაღმართზე და ერთიანად ნისლში გავეხვიეთ..IMG_20160813_191659

ეს იყო დღე, რომელიც ერთერთ წარუშლელ მოგონებად დარჩება. დიდი მადლობა მინდა გადავუხადო ჩვენს უსაყვარლეს მასპინძელს – მარიამს, მეგზურებს – სხალთელ გიორგის და ბაკოელ ჯემალს, მორიდებულ და მომთმენ ძია ჯემალს, ყველგანმავალი ,,ნივის’’  ექსტრემალ მძღოლს! ისინი რომ არა ეს დღე ვერ შედგებოდა..

ვისაც არ დაგზარდათ და ბოლომდე წაიკითხეთ, ვისაც გიყვართ მთა, ისტორია, თავგადასავლები და გიზიდავთ ექსტრემი, ეს ადგილი თქვენთვისაა. უბრალოდ, რამდენიმე რჩევა მინდა მოგცეთ:

  1. აუცილებლად მოძებნეთ ვინმე ადგილობრივი, ვინც მეგზურობას გაგიწევთ (ერთგვარი ხიბლია გზის მარტო გაკვლევა, მაგრამ ეს დროს დაგიზოგავთ);
  2. ბაკოსა და ხიხანის ციხისკენ მიმავალი გზის გასაყარიდან საფეხმავლო ბილიკამდე დაახლოებით 5 კილომეტრია, ამიტომ, თუ მაღალი გამავლობის მანქანით წახვალთ,  დროსაც და ძალებსაც დაზოგავთ.
  3. თან აუცილებლად იქონიეთ წყალი. იქ წყალი არსად შეგხვდებათ და სიარულისას აუცილებლად მოგწყურდებათ.
  4. ბილიკითანდათან მაღლა ადის დაშეიძლება (ვისაც მიდრეკილება აქვს წნევისკენ) წნევა აგეწიოთ, ჩემს თანამგზავრებს ყურებიც დაუბუგდათ, ამიტომ იქონიეთ წამალი.
  5. იქონიეთ საწვიმარი. ჩვენ გაგვიმართლა და არ გაგვიწვიმდა, თუმცა, ამინდის უეცარი გაუარესება აქ ჩვეულებრივი ამბავი ყოფილა.
  6.  აიღეთ ნებართვა მესაზღვრეებისგან. ციხე მდებარეობს საქართველოსა და თურქეთის საზღვარზე, ამიტომ საჭირო ყოფილა უსაფრთხოებისთვის.

თუ არ დაგეზარდათ და ბოლომდე წაიკითხეთ, დარწმუნებული ვარ წახვალთ… წინ წარუშლელი შთაბეჭდილებები და საოცრად საინტერესო მოგზაურობა გელით!….

გამოყენებულია:
ვიკიპედია 
ხიხანის (ხირხათის) ციხე. საქართველოს ძეგლები, ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
ხიხანის ციხე – ახალი აღმოჩენის მოწმე (გაზეთი ,,აჭარა”)
მთისუბნის ლეგენდები ხიხანსა და თამარზე

აუცილებლად ნახეთ ეს შთამბეჭდავი ვიდეო…

 

რაც ,,draft”-ში არ დარჩა…

1908308_1765767130315621_6421572806751335730_n

რამდენი ხანია აღარაფერი დამიწერია, ბლოგი უპატრონოდ მივატოვე. რამდენი სათქმელი დამიგროვდა, მაგრამ… ეს აკვიატებული ,,მაგრამ” არ მშორდება.. ამასწინათ, ერთმა მეგობარმა მითხრა, რატომ აღარ წერო.. ათასი რაღაც მოვიმიზეზე, მაგრამ უმთავრესი არ ვთქვი. თვითონ კი სწორი პასუხი გამოუძებნა თავისივე შეკითხვას. მეტი სითამამეა საჭიროო.. აი , რაც დამაკლდა, რაც აღარ მაწერინებს… რაღაცნაირი კომპლექსები დამჩემდა.. გაუბედაობა… რა სისულელეა, მაგრამ ათას რამეზე მეფიქრება… სხვები რას იფიქრებენ, რას იტყვიან მეთქი.. თითქოს ვებრძოდი  თავს, მაგრამ არასაკმარისად.. ამას ხელს უწყობდა უდროობა და ათასი საქმე, მთელი წლის ემოციურობა, გადაღლა, დაძაბულობა, ასევე, მოჭარბებული სიხარულები და  ბედნიერებები… რაღაცნაირი გამოფიტვა,  შემოქმედებითი შიმშილის მსგავსი… აი ის,  რაც მთელი წლის მანძილზე თან მდევდა, არ მასვენებდა და სულს მიფორიაქებდა.. მაგრამ  დატვირთული და ძლიერი ემოციებით სავსე წუთები შიმშილს ამსუბუქებდა.   არ ვიცი ახლა რა იქნება, შეიძლება ისევ ისე იყოს, ისევ ისე,  უბრალოდ მომინდა გულახდილად მეთქვა, იქნებ ასე დავძლიო ის გაუბედაობა, რაც ხელს მიშლის… იქნებ ეს პოსტიც არ გამოქვეყნდეს, მაგრამ მაინც მინდა დავწერო, თუნდაც დრაფთში დარჩეს 🙂

ქრისტე იშვა ბეთლემსაო, ალილო !

 

          ჩემო ძვირფასებო!
გილოცავთ ამ უბრწყინვალეს დღესასწაულს!

ყოველი  ჩვენგანის გულებში შობილიყოს მაცხოვარი … 

იხარეთ მარად ქრისტეში… 

საჩუქრად ამ არაჩვეულებრივად თბილ და ტკბილ კომპოზიციებს       გიტოვებთ… 

73339_207789432679570_1836840924_n დავით პოპიაშვილი

545156_207789672679546_253075003_n ლევან მარგიანი

206208_207789306012916_93442304_nდავით პოპიაშვილი ,,ძღვენი”

327691_207786906013156_1422010121_oლადო თევდორაძის – ალილო
740811_207788019346378_1058281220_oლადო თევდორაძის – ალილო

318048_207783412680172_2030105544_n (1)დავით პოპიაშვილი

უბრალოდ… ა დ ა მ ი ა ნ ე ბ ი

სამსახურიდან თუ უნივერსიტეტიდან  დაღლილ-დაქანცული წამოვსულვარ…  გაჩერებაზე, ავტობუსის მოლოდინში გავთოშილვარ..  ბოლოს გამოჩნდება  ცივი, ულამაზო, ბებერი რკინის, ოდესღაც ყვითელი ჩონჩხი,  გათოშილს მინდა მძღოლზე ვიყარო ჯავრი, რატომ დააგვიანეთ-მეთქი  და ის ისე თბილად მელაპარაკება, სიბრაზე და სიცივე სადღაც ქრება… საოცრად ნათელი, თბილი ცისფერი თვალები შემომცინის და მათბობს, მიღიმის…  თავის თავზე მითხრა ცოტა, შვილი ავად ყოლია…შევამჩნიე უჭირს, მაგრამ მაინც არ კარგავს ღვთის იმედს. თავის დარდს არავის ახვევს, სულ მხიარულია, ცდილობს დაღლილ მგზავრებს  რამდენიმე წუთით მაინც დაავიწყოს პრობლემები, ამიტომ ხუმრობს….  რატომღაც მე გამიმხილა თავისი სატკივარი… შემეცოდა, თურმე, რამხელა ტრაგედიას დაატარებს, ის კი კლოუნივითაა, საოცრად სევდიანი, ტკივილიანი მაგრამ კეთილი, თბილი ღიმილით, რომელიც ყველას ათბობს…. მიყვარს!

ის რამდენჯერმე ვნახე ჩემი სიცოცხლის მანძილზე… ერთი პოსტიც მივუძღვენი… რაღაცნაირია, სხვანაირი, საოცარი.. ცოტა იდუმალი და ძალიან საინტერესო მოსაუბრე. რაც ყველაზე მეტად მხიბლავს, თბილია, ძალიან თბილი და ნათელი!!! ჩემი უყურედღებობის, უდროობის თუ აკვიატებების გამო მგონი დავკარგე…. მაგრამ, მიყვარს!

ის თითქმის არცერთ ჩემს ნაცნობს არ მოსწონს…  უხეში გარეგნობა, გამჭოლი მზერა, კუშტად შეკრული შუბლი, ხშირი წარბები, ძლიერი ხმა… არ უყვართ, რადგან თვლიან, ცინიკოსია, ყველას დასცინის, რთული და თავისებური ადამიანია.. ჰო, კიდევ ბევრ რამეს  ამბობენ მასზე, მაგრამ კატეგორიულად არ ვიზიარებ, ამიტომ არ ვწერ! მე რატომ მიყვარს? ჰო, ძალიან დიდ პატივს ვცემ და მ ი ყ ვ ა რ ს! უხეში გარეგნობის, რთული ხასიათის მიღმა, ასე მგონია, დიდი და სიყვარულით სავსე გული იმალება, საქმის, ცოდნისა და სტუდენტების სიყვარულით ანთებული დაუღალავი  გული… მისი გამოხედვა და  სიტყვები, რომელსაც რატომღაც დაცინვად და ცინიზმად მიიჩნევენ, მე მოტივაციას მიღვიძებს და განვითარებისკენ, მეტი ცოდნის დაუფლებისკენ მიბიძგებს… ორჯერ შემაქო.  პირველმა შექებამ განმამტკიცა, ძალა შემმატა, მეორეჯერ მისმა  ასეთმა საქციელმა ისე დამაკომპლექსა, საბოლოოდ ისე მოხდა  იმედი გავუცრუე… მაგრამ,  დიდი გაკვეთილი მივიღე…  მისი მოსმენა თუნდაც 5 წუთით უფრო ნაყოფიერია,  ვიდრე მოტივაციის ამაღლებაზე დაწერილი ლიტერატურის კითხვა…                                                                  მიყვარს, მისი ინდივიდუალობის, უცნაურობების, გულში მიმალული სტუდენტების უსაზღვრო სიყვარულის, პროფესიის ერთგული სამსახურის  გამო…..

მკაცრი გარეგნობა, მუდამ სერიოზული სახე, მაშინაც კი, როცა გულიანად, ბოლო ხმაზე ხარხარებს…  მკაცრი ტონი და ,,ჯუჯღუნა” ხასიათი, რომელიც ხშირად ყველას ნერვებს უშლის… საქმის უბადლო მცოდნე და საოცარი მ ე წ ვ რ ი ლ მ ა ნ ე და ფრთხილი, რომ შეცდომა არ გაეპაროს. ენაკვიმატი, ხუმარა… ყველას იმედი და დამხმარე… მგონი ყველა ფიქრობს (მათ შორის მეც) რთული ადამიანია, მაგრამ ყველა პატივს სცემს, თუ არ უყვართ, არამგონია სძულდეთ.. მე ძალიან მიყვარს, მისი მადლობელი  ვარ, მისგან უამრავი რამ ვისწავლე და ვსწავლობ…

საოცრად ჩეულებრივი, არანაირად გამორჩეული და უცნაური, ლაღი, მხიარული, ხუმარა… თან ძალიან ჭკვიანი! არასოდეს მინახავს მოწყენილი, მუდამ იმედიანია და ღიმილიანი, კიდევ ნათელთვალებიანი და ნათელსახიანი… უბრალოდ ძალიან მიყვარს…. (მსგავსი ადამიანები ბევრი შემხვედრია, მეტ-ნაკლები ინდივიდუალური თავისებურებებით, მაგრამ ყველა საყვარელია)

ზორბა, დიდი აღნაგობის კაცი, სამხედრო ნაბიჯებით და მკაცრი ხმით.. რატომღაც მგონია არავის უყვარს.. 😦 ერთი შეხედვით ჩანს ცინიკოსია და თავის თავს სხვებთან შედარებით მაღლა აყენებს, მაგრამ დავინახე შვილიშვილების ერთად, მაშინ სულ სხვანაირი იყო… სიმკაცრის ფასადი  სადღაც გამქრალიყო და მისი თვალებიდან გადმონათი თბილი შუქი ეფინებოდა პაწია ანგელოზებს… მე ვნახე მისი ნახატები, ნატიფი, მშვენიერ, საოცრად გრაციოზული და დახვეწილი ფიგურები! როგორ გამიკვირდა ვერ წარმოიდგენთ, ყველაფერს წარმოვიდგენდი და ბატონ ……-ს ამ ნახატების შექმნა თუ შეეძლებოდა ვერა….  მე ვნახე ერთხელ ყავას იდუღებდა და თან ტკბილად, ჩუმად ღიღინებდა…. ასე მგონია, ის სიმკაცრე ნიღაბია, ფასადია, შინაგანად კი სულ სხვანაირია, მაგრამ კომპლექსების დასაფარად ცდლობს სხვანაირი ჩანდეს… მისი უნიღბო სახე მიყვარს….

ის უ ც ნ ა უ რ ი ა! ისე უცნაური, რომ მისნაირი არავინ მინახავს! მიკვირს როგორ გამიგო, ან როგორ გავიგე, თითქმის რადიკალურად განსხვავებულია ჩემგან, პირადად არ ვიცნობ, მაგრამ სოციალური ქსელის მეშვეობით  დავმეგობრდით… ისე გავუგეთ ერთმანეთს, რომ პირად პრობლემებზე, ადამიანებთან ურთიერთობებზე, საკუთარ შინაგან სამყაროზე და მისწრაფებებზე დიდხანს, გულახდილად გვისაუბრია.. ძალიან მიკვირს, მაგრამ ასე მგონია, ამ  ადამიანს ვენდობი, ბოლომდე გულწრფელობა შემიძლია მასთან..მიყვარს მისი უცნაურობების, ახირებების, სითბოსა და სიყვარულის, გულუბრყვილობის, ბავშვური ხასიათის, მისი სულის ნათების გამო…

უნებურად უცნაურმა გრძნობამ შემომიტია, ჩავფიქრდი ზოგადად ადამიანებზე და         იმ ადამიანებზე ვინც ჩემს ცხოვრებაზე გავლენა იქონია.. ასეთი ძალიან, ძალიან ბევრია… ღვთის გაჩენილი თითოეული ადამიანი გამორჩეულია, ინდივიდია, პიროვნებაა, რომელსაც ინდივიდუალური თავისებურებები ახასიათებს… ადამიანი, ეს ხომ სამყაროში თავისთავადი,  პატარა უკიდეგანო სამყაროა…  დადებითი თვისებებით თუ ნაკლოვანებებით, ფიქრებით, ტკივილებით თუ  სიხარულებით… მაინც მჯერა და მინდა სულ მჯეროდეს რომ ყოველ ადამიანში მზეა… თითოეულის სულში შესაძლებელია მზის სხივი გამოკრთეს და სიყვარულის მცხუნვარე კოცონად აგიზგიზდეს…. მე მინდა ადამიანებს ასე ვხედავდე… სიღრმეში დაფარულ მშვენიერებას ვხედავდე და ყველაფრის მიუხედავად ყოველთვის მიყვარდეს…..